Anlaşmalı boşanmanın şartları
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına göre anlaşmalı boşanma için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bir yıl, evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır. Bir yılı doldurmamış evliliklerde ancak çekişmeli boşanma yolu açıktır.
- Eşler mahkemeye birlikte başvurmalı veya bir eşin açtığı davayı diğer eş kabul etmelidir.
- Hâkim eşleri bizzat dinlemelidir. Duruşmaya her iki eşin de katılması zorunludur; vekil aracılığıyla anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
- Hâkim, boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalıdır.
Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapabilir. Bu değişiklikler eşler tarafından kabul edilirse boşanma kararı verilir; kabul edilmezse dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz.
Anlaşmalı boşanma protokolünde neler olmalı?
Protokol, boşanmanın bütün sonuçlarını düzenleyen belgedir. Eksik bırakılan her konu, boşanmadan sonra ayrı bir davanın konusu olabilir. Protokolde en az şu başlıklar yer almalıdır:
- Velayet: Ortak çocukların velayetinin hangi eşe bırakılacağı.
- Kişisel ilişki: Velayet kendisine verilmeyen eşin çocuklarla hangi gün ve saatlerde, bayramlarda ve tatillerde nasıl görüşeceği.
- İştirak nafakası: Çocukların bakımı için ödenecek aylık tutar, ödeme günü ve yıllık artış esası.
- Yoksulluk nafakası: Talep edilip edilmediği, edilecekse tutarı.
- Maddi ve manevi tazminat: Taraflar karşılıklı olarak talepte bulunmuyorsa bu açıkça yazılmalıdır.
- Mal paylaşımı: Ev, araç, banka hesapları ve diğer malların kime kalacağı; mal rejiminden doğan alacaklardan feragat edilip edilmediği.
- Ev eşyaları ve kişisel eşyalar.
- Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti.
Protokolde mal paylaşımı genel ifadelerle bırakılırsa, boşanma kesinleştikten sonra mal rejiminin tasfiyesi davası açılabilir. Bu nedenle feragat veya paylaşım iradesinin açık ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde yazılması önemlidir.
Dava nerede ve nasıl açılır?
Boşanma davaları aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür. Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesine göre yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Dava dilekçesine imzalı protokol eklenir, harç ve gider avansı yatırılır. Mahkeme duruşma günü verir. Duruşmada hâkim her iki eşe boşanmak isteyip istemediklerini, protokolü özgür iradeleriyle imzalayıp imzalamadıklarını sorar ve protokol maddelerini tek tek okur.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Anlaşmalı boşanmada süreyi büyük ölçüde mahkemenin duruşma takvimi belirler. Duruşma çoğu zaman dava açıldıktan sonraki birkaç hafta veya ay içinde yapılır ve karar genellikle aynı gün verilir.
Karar, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi geçtikten sonra kesinleşir. Taraflar duruşmada veya sonradan istinaf hakkından feragat ederse karar daha erken kesinleşebilir. Kesinleşen karar nüfus kayıtlarına işlenir.
Boşanmadan sonra soyadı ne olur?
Boşanan kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kocasının soyadını kullanmasında menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini ispat ederse, hâkimden bu soyadını kullanmaya devam etmek için izin isteyebilir (TMK m. 173).
Sık yapılan hatalar
- Mal paylaşımını protokole yazmamak. Bu durum boşanmadan sonra uzun süren bir mal rejimi davasına yol açabilir.
- Nafakada artış esası belirlememek. Yıllık artış belirlenmezse, nafakanın güncellenmesi için ayrıca dava açmak gerekebilir.
- Kişisel ilişkiyi belirsiz bırakmak. "Uygun zamanlarda görüşür" gibi ifadeler uygulamada anlaşmazlık doğurur.
- Bir yılı doldurmadan anlaşmalı boşanma davası açmak. Bu durumda dava anlaşmalı olarak sonuçlanamaz.
- Duruşmaya bir eşin katılmaması. Hâkim eşleri bizzat dinlemek zorunda olduğundan, eşlerden biri katılmazsa karar verilemez.
Eşlerden biri yabancıysa ne olur?
Eşlerden birinin yabancı olduğu durumlarda uygulanacak hukuk 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'a göre belirlenir. Eşler aynı vatandaşlıkta değilse kural olarak müşterek mutat meskenleri hukuku uygulanır. Yurt dışında verilmiş bir boşanma kararının Türkiye'de geçerli olması için tanıma işlemi gerekir.
Sık sorulan sorular
Anlaşmalı boşanma için avukat zorunlu mu?
Zorunlu değildir; ancak protokolün eksiksiz ve uygulanabilir yazılması, boşanmadan sonra açılabilecek davaları önlediği için avukat desteği önerilir.
Anlaşmalı boşanmada eşlerden biri duruşmaya gelmezse ne olur?
Hâkim her iki eşi bizzat dinlemek zorundadır; eşlerden biri katılmazsa anlaşmalı boşanma kararı verilemez.
Protokol imzalandıktan sonra vazgeçilebilir mi?
Eşlerden biri, hüküm verilinceye kadar protokoldeki iradesinden dönebilir. Bu durumda dava çekişmeli olarak devam edebilir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166, 168, 173
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 345
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.