Şüpheli mi, tanık mı?
İfade çağrısında ilk öğrenilmesi gereken, hangi sıfatla çağrıldığınızdır. Bu ayrım, haklarınızı ve yükümlülüklerinizi belirler:
| Şüpheli | Tanık | |
|---|---|---|
| Kim? | Hakkında suç şüphesi bulunan kişi | Olayı bilen veya gören kişi |
| Susma hakkı | Var | Yok; kural olarak doğruyu söyleme yükümlülüğü var |
| Avukat | Müdafi yardımından yararlanma hakkı var | Avukat bulundurabilir; müdafi atanmaz |
| Çekinme hakkı | — | Belirli yakınlar aleyhine tanıklıktan çekinebilir |
Tanık olarak başlayan bir ifade, beyanlar sırasında şüpheli sıfatına dönüşebilir. Bu durumda size şüpheli haklarınızın yeniden hatırlatılması gerekir.
Şüpheli olarak haklarınız
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 147. maddesine göre ifade alınmadan önce size şu haklar bildirilmelidir:
- Size yöneltilen suçlamanın ne olduğunu öğrenme
- Müdafi seçme ve ondan hukuki yardım alma; müdafi seçecek durumda değilseniz baro tarafından görevlendirilmesini isteme
- Yakınlarınızdan birine gözaltı veya yakalama durumunun bildirilmesini isteme
- Suçlamaya karşı açıklamada bulunmama, yani susma hakkı
- Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme
Kolluk tarafından müdafi bulunmaksızın alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK m. 148/4).
Avukat ne zaman zorunludur?
Aşağıdaki durumlarda şüpheli veya sanığın istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m. 150):
- Şüpheli veya sanık çocuksa
- Kendisini savunamayacak derecede malulse veya sağır ya da dilsizse
- Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan soruşturma veya kovuşturma yürütülüyorsa
Zorunlu olmayan durumlarda da, özellikle suçlamanın niteliği belirsizse, ifadeden önce bir avukatla görüşmek önerilir.
Tanık olarak çağrıldıysanız
Tanık, çağrıya uymak ve bildiklerini doğru olarak anlatmakla yükümlüdür. Çağrıya uymayan tanık zorla getirilebilir. Bununla birlikte, şüpheli veya sanığın nişanlısı, eşi (evlilik bağı kalmamış olsa bile), kan veya kayın hısımları ve evlatlık bağı bulunanlar, kanunda belirtilen derecelerde tanıklıktan çekinebilir (CMK m. 45). Ayrıca tanık, kendisini veya bu yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermekten çekinebilir (CMK m. 48).
İfadeye gitmeden önce yapmanız gerekenler
- Çağrının resmi olduğunu doğrulayın. Çağrı yazısındaki veya telefon görüşmesindeki karakol ya da savcılık bilgilerini, kurumun resmi numarasından kontrol edin.
- Hangi dosya ve hangi sıfatla çağrıldığınızı öğrenin.
- Olayla ilgili belge, mesaj ve kayıtları bir araya getirin.
- Şüpheli olarak çağrıldıysanız bir avukatla görüşün ve mümkünse ifadeye avukatınızla gidin.
- İfade tutanağını imzalamadan önce dikkatlice okuyun; söylemediğiniz bir şey yazılmışsa düzeltilmesini isteyin.
Sahte ifade çağrılarına dikkat
Kendini polis, jandarma, savcı veya hâkim olarak tanıtan kişilerin telefonla "hesabınız terör örgütüyle bağlantılı, paranızı güvenli hesaba aktarın" gibi taleplerle yaptığı dolandırıcılık yaygındır. Hiçbir resmi kurum telefonla para, banka şifresi, doğrulama kodu veya altın teslimi istemez. Böyle bir arama aldığınızda görüşmeyi sonlandırın ve 112'yi arayın.
Sık sorulan sorular
İfadeye gitmezsem ne olur?
Şüpheli olarak çağrılıp gelmeyen kişi hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Tanık olarak çağrılıp gelmeyenler de zorla getirilebilir.
İfadede susma hakkımı kullanırsam aleyhime yorumlanır mı?
Susma hakkı kanuni bir haktır ve kullanılması tek başına aleyhe delil sayılamaz. Ne zaman susup ne zaman açıklama yapılacağı ise dosyaya göre avukatla değerlendirilmelidir.
İfade için avukat tutmazsam baro avukat verir mi?
Şüpheli, müdafi seçecek durumda değilse ve isterse baro tarafından müdafi görevlendirilir. Zorunlu müdafilik hallerinde istem aranmaz.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 43, 45, 48, 147, 148, 150
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.