İş güvencesinin şartları
4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesine göre işçinin iş güvencesinden yararlanabilmesi için şu şartlar birlikte aranır:
- İşyerinde en az 30 işçi çalışması. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı dikkate alınır.
- En az altı aylık kıdem.
- Belirsiz süreli iş sözleşmesi.
- İşveren vekili olmamak. İşletmenin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri iş güvencesinden yararlanamaz.
Geçerli neden ne demektir?
İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesi ancak işçinin yeterliliğinden, davranışlarından veya işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir nedenle feshedilebilir. İspat yükü işverendedir.
Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve fesih sebebinin açık ve kesin şekilde belirtilmesi gerekir (İş K. m. 19). İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle fesihten önce işçinin savunması alınmalıdır. Bu şekil kurallarına uyulmaması, feshi geçersiz kılabilir.
Sendika üyeliği, şikâyet başvurusu, hamilelik, cinsiyet, ırk, din veya siyasi görüş gibi sebepler geçerli neden sayılmaz.
İşe iade için süreler
| Adım | Süre |
|---|---|
| Arabulucuya başvuru | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay |
| Arabuluculukta anlaşma olmazsa dava | Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta |
| Kesinleşen karardan sonra işe başlamak için başvuru | Kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü |
| İşverenin işçiyi işe başlatması | Başvurudan itibaren 1 ay |
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; kaçırılması halinde işe iade hakkı kaybedilir.
İşe iade davasını kazanırsanız ne olur?
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işçinin kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurması gerekir. İşveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa:
- İşe başlatmama tazminatı: En az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ödenir.
- Boşta geçen süre ücreti: Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir.
İşveren işçiyi işe başlatsa da başlatmasa da boşta geçen süre ücreti ödenir. İşçi işe başlatılmazsa ayrıca kıdem ve ihbar tazminatı talep edebilir.
Arabuluculukta nelere dikkat edilmeli?
Arabuluculuk görüşmesinde işveren çoğu zaman işe iade yerine bir ödeme teklif eder. Teklifi değerlendirirken kıdem ve ihbar tazminatı, işe başlatmama tazminatı, boşta geçen süre ücreti ve diğer alacaklar birlikte hesaplanmalıdır. Arabuluculuk tutanağı imzalandıktan sonra, tutanakta yer alan konularda dava açılamaz.
Yargılama nasıl ilerler?
İşe iade davası iş mahkemesinde görülür ve kanun gereği öncelikle sonuçlandırılması gereken davalardandır. İşveren, feshin geçerli nedenini belgelerle ispat etmek zorundadır. İş mahkemesinin kararına karşı bölge adliye mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir; bölge adliye mahkemesinin işe iade davalarındaki kararı kesindir.
Sık sorulan sorular
Deneme süresinde çıkarılan işçi işe iade davası açabilir mi?
Altı aylık kıdem şartı sağlanmadığı için deneme süresinde çıkarılan işçi kural olarak işe iade davası açamaz.
İşe iade davası açarken kıdem tazminatı da istenebilir mi?
İşe iade davasında öncelikle feshin geçersizliği istenir. İşveren işçiyi işe başlatmazsa kıdem ve ihbar tazminatı ayrıca talep edilebilir.
30 işçiden az çalışan işyerinde ne yapabilirim?
İş güvencesi kapsamında değilseniz işe iade davası açamazsınız; ancak koşulları varsa kıdem, ihbar ve kötü niyet tazminatı talep edebilirsiniz.
Dayanak mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 18, 19, 20, 21
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.