Kıdem tazminatı almanın şartları
Kıdem tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun geçici 6. maddesi uyarınca hâlâ yürürlükte olan 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesinde düzenlenir. Tazminata hak kazanmak için iki temel şart vardır:
- En az bir yıllık kıdem: İşçinin aynı işverene bağlı olarak, aynı veya farklı işyerlerinde toplam en az bir yıl çalışmış olması gerekir.
- Sözleşmenin kanunda sayılan bir şekilde sona ermesi.
Hangi durumlarda kıdem tazminatı ödenir?
- İşverenin, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışında bir nedenle sözleşmeyi feshetmesi
- İşçinin haklı nedenle sözleşmeyi feshetmesi: ücretin ödenmemesi, fazla çalışma ücretinin verilmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması, mobbing gibi
- Muvazzaf askerlik nedeniyle işten ayrılma
- Yaşlılık aylığı veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılma
- Kanunda öngörülen yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamlayarak ayrılma (örneğin 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün prim şartı)
- Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
- İşçinin ölümü (tazminat mirasçılara ödenir)
İşçinin haklı bir neden olmaksızın istifa etmesi veya ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle işverence haklı olarak çıkarılması halinde kıdem tazminatı ödenmez.
Giydirilmiş brüt ücret nedir?
Kıdem tazminatı, işçinin son brüt ücreti üzerinden hesaplanır. Bu ücrete, sürekli ve düzenli olarak sağlanan para veya parayla ölçülebilen menfaatler de eklenir. Bu toplama uygulamada giydirilmiş brüt ücret denir. Örneğin:
- Düzenli ödenen yemek ve yol yardımı
- Yıllık ikramiyelerin aylık karşılığı
- Düzenli prim ödemeleri
- Yakacak, giyecek veya kira yardımı
Fazla çalışma ücreti gibi süreklilik göstermeyen ödemeler kural olarak giydirilmiş ücrete katılmaz.
Kıdem tazminatı adım adım nasıl hesaplanır?
- Çalışma süresini belirleyin: İşe giriş tarihinden fesih tarihine kadar geçen süre yıl, ay ve gün olarak hesaplanır.
- Giydirilmiş brüt ücreti bulun: Son brüt ücrete düzenli yan ödemelerin aylık karşılığı eklenir.
- Tavanı kontrol edin: Giydirilmiş ücret, fesih tarihinde yürürlükte olan kıdem tazminatı tavanını aşıyorsa tavan tutarı esas alınır. Tavan, her yıl ocak ve temmuz aylarında güncellenir.
- Tam yıllar için hesaplayın: Her tam yıl için 30 günlük ücret, yani bir aylık giydirilmiş brüt ücret.
- Artan süreleri oranlayın: Bir yıldan artan aylar ve günler için orantılı tutar eklenir.
- Damga vergisini düşün: Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır; yalnızca binde 7,59 oranında damga vergisi kesilir.
Örnek hesaplama
Aşağıdaki örnek, yalnızca hesap yöntemini göstermek içindir; ücretin tavanın altında kaldığı varsayılmıştır.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Son aylık brüt ücret | 40.000 TL |
| Düzenli yemek ve yol yardımı (aylık) | 4.000 TL |
| Giydirilmiş brüt ücret | 44.000 TL |
| Çalışma süresi | 5 yıl 6 ay |
| 5 tam yıl için: 44.000 × 5 | 220.000 TL |
| 6 ay için: 44.000 × 6 / 12 | 22.000 TL |
| Brüt kıdem tazminatı | 242.000 TL |
| Damga vergisi (binde 7,59) | 1.836,78 TL |
| Net kıdem tazminatı | 240.163,22 TL |
Giydirilmiş ücret tavanı aşsaydı, hesap 44.000 TL yerine fesih tarihindeki tavan tutarı üzerinden yapılırdı.
Kıdem tazminatı ne zaman ödenir, geç ödenirse ne olur?
Kıdem tazminatı, sözleşmenin sona erdiği tarihte muaccel olur. İşveren ödemeyi geciktirirse, gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir (1475 s. K. m. 14/11).
Kıdem tazminatı ödenmezse ne yapmalı?
Kıdem tazminatı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 s. K. m. 3). Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde alacak davası açılır. Kıdem tazminatı talebi, sözleşmenin sona ermesinden itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Arabuluculuğa gitmeden önce bordrolar, banka hesap dökümleri, SGK hizmet dökümü ve fesih bildirimi gibi belgelerin toplanması, alacağın eksiksiz hesaplanmasını sağlar.
Sık sorulan sorular
İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Haklı bir neden olmadan istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ücretin ödenmemesi gibi haklı nedenlerle fesheden işçi ise kıdem tazminatına hak kazanır.
Kıdem tazminatından vergi kesilir mi?
Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır; yalnızca binde 7,59 oranında damga vergisi kesilir.
Kıdem tazminatı zamanaşımı kaç yıldır?
Sözleşmenin sona ermesinden itibaren beş yıldır.
Dayanak mevzuat
- 1475 sayılı İş Kanunu m. 14
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 24, 25, 32, geçici m. 6
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3
- 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.