Neden marka tescili?
Türk hukukunda markanın korunmasında esas olan tesciltir. Tescilsiz bir marka ancak sınırlı durumlarda haksız rekabet hükümleriyle korunabilir. Tescil ise markanın sahibine, aynı veya benzer işaretin başkaları tarafından tescil edilen mal ve hizmetlerde kullanılmasını yasaklama hakkı verir (SMK m. 7).
Pratik bir sonucu da şudur: Markanızı tescil ettirmeden önce başka biri aynı ismi sizin sektörünüzde tescil ettirirse, yıllardır kullandığınız ismi değiştirmek zorunda kalabilirsiniz. Bu nedenle tescil başvurusu, ürün veya hizmet piyasaya çıkmadan önce yapılmalıdır.
1. Benzerlik araştırması ve sınıf seçimi
Başvurudan önce TÜRKPATENT veritabanında aynı veya benzer markaların bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Benzerlik yalnızca birebir aynı isimlerle sınırlı değildir; okunuş, anlam ve görsel bakımdan ayırt edilemeyecek kadar yakın işaretler de ret veya itiraz sebebidir.
Başvuruda marka, korunacağı mal ve hizmetlerin sınıflarıyla birlikte yapılır. Türkiye, 45 sınıftan oluşan Nice Sınıflandırması'nı kullanır (1–34 mallar, 35–45 hizmetler). Örneğin bir restoran 43. sınıfta, bir yazılım şirketi 9. ve 42. sınıflarda, bir hukuk bürosu 45. sınıfta başvuru yapar. Sınıf ve alt sınıf seçimi, koruma kapsamını doğrudan belirlediği için dikkatli yapılmalıdır.
2. Başvuru ve inceleme
Başvuru, TÜRKPATENT'in elektronik sistemi (EPATS) üzerinden yapılır. Başvuruda marka örneği (kelime, logo veya ikisi birlikte), başvuru sahibinin bilgileri ve mal-hizmet listesi yer alır; başvuru ücreti, Kurum'un o yıl için yayımladığı ücret tarifesine göre ödenir.
Kurum önce başvurunun şekli eksikliklerini, sonra mutlak ret nedenlerini inceler (SMK m. 5). Mutlak ret nedenleri arasında ayırt edici niteliği olmayan, malın türünü veya niteliğini tanımlayan, kamu düzenine aykırı veya halkı yanıltıcı işaretler ile önceden tescilli aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer markalar bulunur.
3. Yayım ve itiraz
İncelemeyi geçen başvuru Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanır. Yayım tarihinden itibaren iki ay içinde üçüncü kişiler itiraz edebilir (SMK m. 18). İtirazlar genellikle önceki tarihli benzer marka sahipleri tarafından, karıştırılma ihtimaline dayanılarak yapılır (nispi ret nedenleri, SMK m. 6).
Kurum kararlarına karşı, kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde Kurum nezdinde itiraz edilebilir. Bu itiraz üzerine verilen nihai karara karşı ise iki ay içinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nde dava açılabilir.
Bir başkasının başvurusunun sizin markanızla karıştırılacak kadar benzer olduğunu düşünüyorsanız, bülteni düzenli olarak takip etmek veya marka izleme hizmeti almak, iki aylık itiraz süresini kaçırmamanın en güvenli yoludur.
4. Tescil, koruma süresi ve yenileme
İtiraz yapılmazsa veya itirazlar reddedilirse, tescil ücreti ödenerek marka tescil edilir ve marka tescil belgesi düzenlenir. İtirazsız bir başvurunun tescile kadar geçen süresi genellikle bir yıla yakındır.
- Koruma süresi: Başvuru tarihinden itibaren 10 yıl (SMK m. 23).
- Yenileme: Koruma süresinin bittiği tarihten önceki altı ay içinde yapılır; bu süre kaçırılırsa ek ücretle altı aylık ek süre içinde yenileme yapılabilir. Yenileme onar yıllık dönemlerle sınırsız sayıda yapılabilir.
- Uluslararası koruma: Türkiye'deki başvuruya dayanarak Madrid Protokolü üzerinden birden fazla ülkede koruma istenebilir. Türkiye'de yapılan ilk başvurudan itibaren altı ay içinde yurt dışında başvuru yapılırsa rüçhan hakkından yararlanılır.
Kullanma şartı ve iptal
Tescilli marka, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir neden olmaksızın tescil edildiği mal ve hizmetlerde ciddi biçimde kullanılmazsa veya kullanıma beş yıl kesintisiz ara verilirse, ilgili kişinin talebiyle iptal edilebilir (SMK m. 9, 26). 10 Ocak 2024'ten itibaren bu iptal talepleri mahkemeye değil, doğrudan TÜRKPATENT'e yapılmaktadır.
Bu nedenle markanın kullanıldığını gösteren fatura, katalog, reklam ve web sitesi kayıtlarını düzenli olarak saklamak önemlidir. Tescilli markanızın izinsiz kullanılması halinde hukuki ve cezai yollar için marka ve fikri mülkiyet sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Marka tescili ne kadar sürer?
İtiraz yapılmayan bir başvuru genellikle bir yıla yakın sürede tescil edilir. İtiraz veya ret kararına karşı itiraz yapılırsa süre uzar.
Şahıs olarak marka başvurusu yapabilir miyim?
Evet. Marka başvurusunu gerçek kişiler de yapabilir; şirket kurulmuş olması gerekmez. Marka sonradan şirkete devredilebilir.
Logo ve isim ayrı ayrı mı tescil edilmeli?
Kelime marka (yalnızca isim) daha geniş koruma sağlar, çünkü farklı yazı tipleri ve renklerle kullanımı da kapsar. Logo değişebileceği için birçok işletme önce kelime markayı, gerekirse logoyu ayrıca tescil ettirir.
Başkası benim markamı tescil ettirdiyse ne yapabilirim?
Başvuru bültende yayımlanmışsa iki ay içinde itiraz edilebilir. Tescil edilmişse, önceye dayanan kullanım veya kötü niyet gibi nedenlerle hükümsüzlük davası açılabilir.
Dayanak mevzuat
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 4–7, 9, 18, 19, 20, 23, 25–30
- Nice Anlaşması (Mal ve Hizmetlerin Uluslararası Sınıflandırılması)
- Madrid Protokolü
- Paris Sözleşmesi m. 4 (rüçhan hakkı)
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.