Mirasçılık belgesi nedir, nereden alınır?
Mirasçılık belgesi (veraset ilamı), ölen kişinin yasal mirasçılarını ve her birinin miras payını gösteren belgedir. Tapuda intikal, banka hesaplarının çekilmesi, araç devri ve şirket paylarının devri gibi işlemler için gereklidir.
Belge iki yerden alınabilir:
- Noter: Mirasçılardan biri kimliğiyle herhangi bir notere başvurarak belgeyi aynı gün alabilir. Noter, nüfus kayıtlarını elektronik ortamda inceler.
- Sulh hukuk mahkemesi: Yabancılık unsuru bulunan, nüfus kayıtlarında belirsizlik olan veya noterce düzenlenemeyen durumlarda mahkemeye başvurulur.
Vasiyetname varsa, vasiyetnamenin açılması ve okunması için sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir.
Yasal miras payları nasıl belirlenir?
Türk Medeni Kanunu, mirasçıları zümrelere ayırır. Önce altsoy (çocuklar, torunlar), altsoy yoksa anne-baba ve onların altsoyu (kardeşler), onlar da yoksa büyükanne-büyükbabalar mirasçı olur. Sağ kalan eşin payı, hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir (TMK m. 499):
| Eş kiminle birlikte mirasçı? | Eşin payı | Kalan pay |
|---|---|---|
| Altsoy (çocuklar) | 1/4 | 3/4 çocuklar arasında eşit |
| Anne-baba zümresi | 1/2 | 1/2 anne-babaya veya onların altsoyuna |
| Büyükanne-büyükbaba zümresi | 3/4 | 1/4 |
| Hiçbiri yok | Tamamı | — |
Saklı pay nedir?
Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetname veya bağışlarla bile ortadan kaldıramayacağı miras payıdır (TMK m. 506):
- Altsoy: Yasal miras payının yarısı
- Anne ve babanın her biri: Yasal miras payının dörtte biri
- Sağ kalan eş: Altsoy veya anne-baba ile birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçü
Kardeşlerin saklı payı, 2007'de yapılan değişiklikle kaldırılmıştır. Saklı payı zedelenen mirasçı, öğrenmeden itibaren bir yıl, her halde vasiyetnamenin açılmasından veya mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde tenkis davası açabilir (TMK m. 571).
Mirasın reddi: üç aylık süre
Mirasçı, mirası kabul etmek zorunda değildir. Ölen kişinin borçlarının malvarlığından fazla olduğu durumlarda mirasın reddi büyük önem taşır. Ret süresi, yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren üç aydır (TMK m. 606).
Ret beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır (TMK m. 609). Süre içinde reddedilmeyen miras kazanılmış sayılır.
Dikkat: Ret süresi dolmadan terekeye ait malları satmak, alacakları tahsil etmek veya mirasçı gibi davranmak, mirasın zımnen kabul edildiği anlamına gelir ve ret hakkını ortadan kaldırabilir (TMK m. 610).
Borca batık tereke ve hükmen ret
Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır (TMK m. 605/2). Bu duruma hükmen ret denir. Borca batıklık iddiası, mirasçı tarafından tespit davasıyla ileri sürülebilir. Ancak üç aylık sürenin kaçırılması riskine karşı, şüpheli durumlarda süre içinde ret beyanında bulunmak daha güvenlidir.
Mirastan sonra yapılacak işlemler
- Mirasçılık belgesinin alınması
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesi: Ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse ve mirasçılar Türkiye'deyse, ölüm tarihinden itibaren dört ay içinde
- Tapuda intikal işlemleri
- Banka hesapları, araçlar ve şirket paylarının devri
- Mirasçılar anlaşırsa yazılı miras taksim sözleşmesi; anlaşamazlarsa sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi davası
Sık sorulan sorular
Mirasçılık belgesi için ne kadar süre gerekir?
Noterden başvurulduğunda belge genellikle aynı gün düzenlenir. Mahkeme yoluyla alınması daha uzun sürer.
Mirası reddedersem çocuklarım mirasçı olur mu?
Yasal mirasçının reddettiği pay, mirasbırakan ondan önce ölmüş gibi onun altsoyuna geçer. Bu nedenle borca batık terekelerde altsoyun da ret beyanında bulunması gerekebilir.
Babam evi bir kardeşime devretti, ne yapabilirim?
Devir mirastan mal kaçırma amacıyla ve gerçekte bağış olduğu halde satış gibi gösterilmişse muris muvazaası nedeniyle tapu iptal davası, saklı payınız zedelenmişse tenkis davası değerlendirilebilir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 499, 505, 506, 571, 598, 605, 606, 609, 610
- 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 17
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.