Maaşın ne kadarı haczedilir?
İcra ve İflas Kanunu m. 83'e göre maaş, ücret ve benzeri gelirler, icra müdürünün borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli gördüğü miktar dışında haczedilebilir. Ancak haczedilecek kısım, gelirin dörtte birinden az olamaz. Uygulamada icra müdürlükleri maaşın dörtte birinin kesilmesine karar verir.
Asgari ücretle çalışan borçlunun maaşı da bu kurala tabidir; asgari ücretin dörtte biri haczedilebilir. Haciz, borçlunun net maaşı üzerinden uygulanır.
Birden fazla haciz varsa ne olur?
Bir borçlu hakkında birden fazla icra dosyasından maaş haczi gelirse, hacizler sırayla uygulanır. İşveren, ilk gelen haciz bitene kadar kesintiyi yalnızca o dosyaya gönderir; ilk borç bittikten sonra ikinci dosyaya geçilir. Bu nedenle sıradaki alacaklılar, önceki dosyalar bitene kadar ödeme alamaz.
Bu kuralın önemli istisnası nafaka alacaklarıdır: Nafaka için yapılan haciz, diğer hacizlerden önce gelir. Nafaka alacaklarında icra müdürü, nafaka alacaklısının ihtiyacını da gözeterek kesinti oranını ayrıca değerlendirir. Ödenmeyen nafaka için bkz. nafaka rehberi.
Emekli maaşı haczedilir mi?
SGK tarafından bağlanan emekli maaşları ve diğer gelirler, 5510 sayılı Kanun m. 93'e göre kural olarak haczedilemez ve başkasına devredilemez. İki istisna vardır:
- Nafaka borçları ve SGK'nın kendi alacakları
- Borçlunun açık rızası
Yargıtay uygulamasına göre bu rızanın, haciz sırasında veya hacizden sonra açıkça verilmiş olması gerekir. Kredi sözleşmesi veya kredi kartı sözleşmesi imzalanırken önceden verilen genel rıza beyanları, emekli maaşının haczi için yeterli kabul edilmemektedir. Bu durumda borçlu, icra mahkemesine şikâyet yoluyla haczin kaldırılmasını isteyebilir. Bankaların emekli maaşından kendi alacakları için yaptığı kesintiler de aynı ilkeye göre değerlendirilir.
Banka hesabına yatan maaş
İcra dairesi borçlunun banka hesaplarını da haczedebilir. Maaşın yattığı hesaba konulan hacizde, hesaptaki paranın maaş niteliğinde olduğu ispatlanırsa, maaş haczindeki kurallar uygulanır ve tamamının değil, dörtte birinin haczedilmesi gerekir. Emekli maaşının yattığı hesaba konulan haciz ise, maaş miktarı bakımından kural olarak geçersizdir.
Bu durumlarda borçlunun, haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurması gerekir (İİK m. 16).
İşverenin yükümlülükleri
Maaş haczi, icra dairesinin işverene gönderdiği haciz müzekkeresiyle uygulanır. İşveren; borçlunun işyerinde çalışıp çalışmadığını ve maaşını süresi içinde bildirmek, kesintiyi her ay yapıp icra dosyasına yatırmakla yükümlüdür. Gerçeğe aykırı beyanda bulunan veya kesinti yapmayan işveren, kesilmesi gereken tutardan kendisi sorumlu olabilir. İşverenler için icra yazışmalarının düzenli takibi bu nedenle önemlidir.
Borçlu ne yapabilir?
- Ödeme emrine itiraz: Borç yoksa veya miktar yanlışsa, ödeme emrine süresinde itiraz edilmelidir; bkz. ödeme emrine itiraz.
- Haczedilmezlik şikâyeti: Emekli maaşı, yardım ödemeleri veya kanunen haczedilemeyen mallar haczedildiyse yedi gün içinde icra mahkemesine başvurulur.
- Ödeme taahhüdü: Borçlu, alacaklıya veya icra dairesine taksitle ödeme taahhüdünde bulunabilir (İİK m. 111). Taahhüde uyulmaması ise ceza yaptırımı doğurur.
- Dosya kontrolü: Hakkınızdaki icra dosyalarını ve kesintileri e-Devlet ve UYAP üzerinden takip edebilirsiniz; bkz. dava ve icra dosyası sorgulama.
Sık sorulan sorular
Asgari ücretin tamamı haczedilebilir mi?
Hayır. Asgari ücret de maaş haczi kurallarına tabidir; kural olarak dörtte biri haczedilir. Nafaka alacakları için yapılan haciz ise diğer hacizlerden önce gelir.
Maaşıma üç ayrı haciz geldi, üçünden birden kesinti yapılır mı?
Hayır. Hacizler sırayla uygulanır. Maaşın dörtte biri önce ilk dosyaya gider; o dosya kapandıktan sonra sıradaki dosyaya geçilir. Nafaka hacizleri ise önce gelir.
Emekli maaşıma banka haciz koydu, ne yapmalıyım?
Haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla haczin kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Önceden kredi sözleşmesinde verilen genel rıza, Yargıtay uygulamasına göre haciz için yeterli değildir.
İkramiye ve fazla mesai de haczedilir mi?
Maaş niteliğindeki tüm düzenli ödemeler haciz kapsamına girebilir. Hangi ödemenin haczedilebileceği, ödemenin niteliğine göre değerlendirilir.
Dayanak mevzuat
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 16, 82, 83, 111
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 93
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.