Nafaka türleri nelerdir?
| Tür | Kime, ne zaman? | Dayanak |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Boşanma veya ayrılık davası süresince eşe ve çocuklara | TMK m. 169, 197 |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek, kusuru daha ağır olmayan eşe | TMK m. 175 |
| İştirak nafakası | Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun giderlerine katılımı | TMK m. 182, 327–330 |
| Yardım nafakası | Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşlere | TMK m. 364 |
Tedbir nafakası kusura bakılmaksızın bağlanabilir; amacı dava sürerken tarafların ve çocukların geçimini sağlamaktır. Boşanma kesinleşince tedbir nafakası sona erer, yerine kararda hükmedilen yoksulluk ve iştirak nafakası geçer.
Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Kanun sabit bir oran veya tutar öngörmez. Hâkim; nafaka isteyen tarafın ihtiyaçlarını ve nafaka yükümlüsünün ödeme gücünü birlikte değerlendirir. Bunun için gelir belgeleri, SGK kayıtları, tapu ve araç kayıtları, banka hesapları ve gerekirse kolluk aracılığıyla yapılan ekonomik ve sosyal durum araştırması kullanılır.
İştirak nafakasında çocuğun yaşı, eğitim ve sağlık giderleri ile ebeveynin yaşam standardı dikkate alınır. Kararda nafakanın her yıl belirli bir endekse göre (uygulamada çoğunlukla ÜFE veya TÜFE oranında) artırılmasına hükmedilmesi de istenebilir; böyle bir hüküm, her yıl yeni dava açma ihtiyacını ortadan kaldırır.
Yoksulluk nafakası süresiz mi?
Kanunda yoksulluk nafakası için bir süre sınırı yoktur; koşulları devam ettiği sürece ödenir. Nafaka irat (aylık) veya sermaye (toplu) şeklinde bağlanabilir (TMK m. 176/1).
Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde irat biçimindeki nafaka kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun sona ermesi veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde ise nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176/3).
Nafaka artırım, azaltma ve kaldırma davaları
Tarafların mali durumları değişirse veya hakkaniyet gerektirirse nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir (TMK m. 176/4). Örneğin:
- Çocuğun okula başlaması, özel eğitim veya sağlık giderlerinin ortaya çıkması
- Nafaka yükümlüsünün gelirinin belirgin şekilde artması
- Yükümlünün işini kaybetmesi, emekli olması veya ağır bir hastalığa yakalanması
- Nafaka alacaklısının düzenli ve yeterli bir gelir elde etmeye başlaması
Bu davalar aile mahkemesinde görülür. Artırım kararı geriye dönük değil, dava tarihinden itibaren uygulanır; bu nedenle koşullar değiştiğinde davayı geciktirmemek gerekir.
İştirak nafakası ne zamana kadar ödenir?
İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasına, yani 18 yaşını doldurmasına kadar ödenir. Çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durumun gereğine göre eğitim bitinceye kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m. 328/2). Bu durumda nafaka talebini artık çocuğun kendisi, ayrı bir davayla ileri sürer.
Velayet sahibi ebeveynin değişmesi halinde iştirak nafakası yükümlüsü de değişir; bkz. velayet davası.
Nafaka ödenmezse ne olur?
Nafaka kararı ilam niteliğindedir; ödenmeyen nafaka için ilamlı icra takibi başlatılır. Birikmiş ve ilerideki nafakalar birlikte takibe konu edilebilir. Maaş haczinde nafaka alacaklarına öncelik tanınır.
Ayrıca icra takibine rağmen nafaka ödemeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m. 344). Borçlu birikmiş nafakayı ödediğinde tazyik hapsi sona erer.
Sık sorulan sorular
Nafaka ne kadar olur?
Kanunda sabit bir oran yoktur. Miktar; isteyenin ihtiyaçları ile yükümlünün gelir ve ödeme gücü birlikte değerlendirilerek her dosyada ayrıca belirlenir.
Çalışan kadın yoksulluk nafakası alabilir mi?
Çalışıyor olmak tek başına engel değildir. Belirleyici olan, elde edilen gelirin kişiyi yoksulluktan kurtarmaya yetip yetmediğidir. Düzenli ve yeterli geliri olan eşe yoksulluk nafakası bağlanmaz.
Nafaka geriye dönük artırılabilir mi?
Hayır. Artırım kararı dava tarihinden itibaren uygulanır. Kararda yıllık artış hükmü yoksa, koşullar değiştiğinde vakit kaybetmeden dava açmak gerekir.
Yurt dışında yaşayan eşten nafaka alınabilir mi?
Evet. Türk mahkemesinin kararının bulunduğu ülkede tanınması ve tenfizi gerekebilir. Türkiye'nin taraf olduğu nafaka sözleşmeleri bu süreçte kolaylık sağlar.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169, 175, 176, 182, 197, 327–330, 364
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 83, 344
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.