Uzlaştırma nedir?
Uzlaştırma, belirli suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun, tarafsız bir uzlaştırmacının yardımıyla zararın giderilmesi konusunda anlaşmasını sağlayan bir yöntemdir (CMK m. 253–255). Uzlaştırma kapsamındaki bir suçta, Cumhuriyet savcısı kamu davası açmadan önce dosyayı uzlaştırma bürosuna göndermek zorundadır.
Uzlaştırma soruşturma aşamasında yapılamamışsa, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından da uzlaştırma yoluna gidilir (CMK m. 254).
Hangi suçlar uzlaştırma kapsamında?
Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçların tamamı uzlaştırma kapsamındadır. Bunun dışında, şikâyete bağlı olmasa da şu suçlar uzlaştırmaya tabidir:
- Kasten yaralama, basit hali (TCK m. 86)
- Taksirle yaralama (TCK m. 89)
- Tehdit, basit hali (TCK m. 106)
- Konut dokunulmazlığının ihlali (TCK m. 116)
- İş ve çalışma hürriyetinin ihlali (TCK m. 117)
- Hırsızlık, basit hali (TCK m. 141)
- Güveni kötüye kullanma (TCK m. 155)
- Dolandırıcılık, basit hali (TCK m. 157)
- Suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi (TCK m. 165)
- Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (TCK m. 234)
- Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrının açıklanması (TCK m. 239)
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, şikâyete bağlı olsa bile uzlaştırma kapsamı dışındadır. Hakaret suçu ise 14 Kasım 2024'ten itibaren uzlaştırma kapsamından çıkarılmış ve ön ödeme kapsamına alınmıştır.
Uzlaştırma süreci nasıl işler?
- Savcılık, dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; büro bir uzlaştırmacı görevlendirir.
- Uzlaştırmacı, tarafları arayarak veya yazılı olarak uzlaşma teklifinde bulunur. Teklife kanuni süre içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır.
- Taraflar kabul ederse uzlaştırmacı tarafları ayrı ayrı veya birlikte dinler; taraflar avukatlarıyla birlikte katılabilir.
- Uzlaştırmacı, dosyayı kural olarak 30 gün içinde sonuçlandırır; gerekli hallerde ek süreler verilebilir.
- Sonuç, bir raporla savcılığa sunulur.
Uzlaştırmacı ücreti ve giderler Devlet tarafından karşılanır; uzlaşma sağlanması halinde bu giderler taraflardan alınmaz.
Uzlaşma edimi neler olabilir?
Taraflar, uzlaşmanın karşılığında şüphelinin ne yapacağını serbestçe kararlaştırabilir. Sık görülen edimler:
- Mağdurdan özür dilenmesi
- Zararın tamamen veya kısmen tazmin edilmesi, tek seferde veya taksitle
- Malın aynen iadesi veya eski hale getirilmesi
- Bir kamu kurumuna veya hayır kurumuna bağış ya da kamu yararına bir işte çalışma
- Hiçbir edim olmaksızın uzlaşma
Uzlaşmanın sonuçları
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Uzlaşma sağlandı, edim hemen yerine getirildi | Kovuşturmaya yer olmadığı kararı |
| Uzlaşma sağlandı, edim ileri tarihe veya taksite bağlandı | Kamu davasının açılmasının ertelenmesi; edim tamamlanınca kovuşturmaya yer olmadığı kararı |
| Edim yerine getirilmedi | Kamu davası açılır |
| Uzlaşma sağlanamadı | Soruşturmaya devam edilir, gerekirse iddianame düzenlenir |
Uzlaşma sonucunda verilen kararlar mahkûmiyet olmadığı için adli sicile kaydedilmez. Uzlaşmanın sağlanamadığı durumda, uzlaştırma görüşmelerinde yapılan beyanlar ve teklifler delil olarak kullanılamaz.
Uzlaştırmada avukatın rolü
Uzlaştırma bir anlaşma sürecidir ve verilecek karar dosyayı kesin olarak sonlandırır. Mağdur açısından zararın tamamının doğru hesaplanması, şüpheli açısından ise edimin gerçekçi ve yerine getirilebilir olması önemlidir. Edimin yerine getirilmemesi kamu davasının açılmasına neden olur. Soruşturma aşamasındaki haklarınız için ifadeye çağrıldım ne yapmalıyım rehberimize, ceza dosyalarına ilişkin hizmetlerimiz için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Uzlaşmayı kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. Uzlaştırma gönüllüdür. Mağdur veya şüpheli teklifi reddedebilir; bu durumda soruşturma olağan şekilde devam eder.
Uzlaşma sabıka kaydına işlenir mi?
Hayır. Uzlaşma sonucunda verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararı mahkûmiyet değildir ve adli sicile kaydedilmez.
Uzlaşmadan sonra şikâyet geri alınabilir mi?
Uzlaşma sağlanıp edim yerine getirildiğinde dosya kapanır. Edim yerine getirilmezse kamu davası açılır; bu aşamada ayrıca şikâyet ve şikâyetten vazgeçme hükümleri değerlendirilir.
Hakaret davasında uzlaştırma yapılır mı?
14 Kasım 2024'ten itibaren hakaret suçu uzlaştırma kapsamından çıkarılmıştır. Bunun yerine ön ödeme uygulanmaktadır; şüpheli, belirlenen tutarı süresinde öderse dava açılmaz.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 171, 253–255
- Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73, 75
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.