Adli sicil ve arşiv kaydı farkı
5352 sayılı Adli Sicil Kanunu iki ayrı kayıt öngörür:
| Adli sicil kaydı | Arşiv kaydı | |
|---|---|---|
| Ne zaman oluşur? | Mahkûmiyetin kesinleşmesiyle | Adli sicil kaydının silinmesiyle |
| Kimler görebilir? | Kişinin kendisi ve kanunda sayılan kurumlar | Yalnızca soruşturma ve kovuşturma ile kanunda sayılan sınırlı amaçlar için |
| e-Devlet belgesi | Görünür | Standart belgede görünmez |
Halk arasında "sabıka kaydı" denildiğinde genellikle adli sicil kaydı kastedilir. İşe girişte istenen belge de çoğunlukla adli sicil kaydı belgesidir.
Adli sicil kaydı ne zaman arşive alınır?
Adli sicil kaydı aşağıdaki durumlarda kendiliğinden silinir ve arşive alınır (Adli Sicil K. m. 9); bunun için ayrıca başvuru gerekmez:
- Cezanın infazının tamamlanması
- Şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık nedeniyle cezanın ortadan kalkması
- Ceza zamanaşımının dolması
- Genel af
Kişinin ölümü halinde ise kayıt arşive alınmadan tamamen silinir.
Arşiv kaydı ne zaman silinir?
- Genel kural: Arşiv kaydı, arşive alınmasından itibaren beş yıl sonra silinir.
- Kamu haklarından yasaklanmayı gerektiren mahkûmiyetler: Memnu hakların iadesi kararı verilmişse 15 yıl, verilmemişse 30 yıl sonra silinir.
- Ölüm: Kişinin ölümüyle tüm kayıtlar silinir.
Süre dolduğu halde kayıt silinmemişse, e-Devlet üzerinden, Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla veya Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü'ne dilekçeyle başvurularak silinmesi istenebilir.
Memnu hakların iadesi
Bazı mahkûmiyetler, ceza infaz edilse bile kişinin kamu görevine girmesi veya belirli meslekleri yapması gibi hakları kullanmasını engeller. Bu yasaklılığın kaldırılması için memnu hakların iadesi (yasaklanmış hakların geri verilmesi) istenebilir.
Başvuru, cezanın infazının tamamlanmasından itibaren üç yıl geçtikten ve bu sürede kişinin iyi halli bir yaşam sürdüğüne mahkemede kanaat oluştuktan sonra yapılabilir (Adli Sicil K. m. 13/A). Memnu hakların iadesi kararı kaydı silmez; ancak hak yoksunluklarını kaldırır ve arşiv kaydının silinme süresini kısaltır. Bazı suçlar bakımından kamu görevine giriş yasağı, memnu hakların iadesiyle de ortadan kalkmayabilir.
Adli sicile kaydedilmeyenler
- HAGB kararları: Özel bir sistemde tutulur, adli sicile işlenmez; bkz. HAGB nedir.
- Disiplin cezaları
- İdari para cezaları (örneğin trafik cezaları)
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararları ve beraat kararları
Uzlaşma ile sona eren dosyalar da mahkûmiyet doğurmadığı için adli sicile kaydedilmez; bkz. uzlaştırma.
e-Devlet'ten adli sicil kaydı almak
Adli sicil kaydı belgesi e-Devlet'te Adalet Bakanlığı'nın "Adli Sicil Kaydı" hizmetinden alınır. Belge alınırken kullanım amacı seçilir ve belgenin hangi kuruma verileceği belirtilir. Belgenin doğruluğu barkod numarasıyla kontrol edilebilir.
Kaydınızda beklemediğiniz bir mahkûmiyet görünüyorsa veya silinme süresi dolduğu halde kayıt devam ediyorsa, ceza hukuku alanındaki hizmetlerimiz kapsamında durumu birlikte değerlendirebiliriz.
Sık sorulan sorular
Ceza bittikten sonra sabıka kaydım silinir mi?
Evet. Cezanın infazı tamamlandığında kayıt adli sicilden kendiliğinden silinir ve arşive alınır. Standart adli sicil belgesinde artık görünmez.
Arşiv kaydını işverenler görebilir mi?
Hayır. Arşiv kaydı yalnızca soruşturma ve kovuşturma ile kanunda sayılan sınırlı amaçlar için görülebilir. Özel sektördeki işverenler arşiv kaydını göremez.
Adli para cezası adli sicile işlenir mi?
Evet. Adli para cezası bir ceza mahkûmiyetidir ve adli sicile kaydedilir. İdari para cezaları ise kaydedilmez.
Memnu hakların iadesi için nereye başvurulur?
Başvuru, hükmü veren mahkemeye yapılır. Mahkeme, infazdan sonraki üç yıllık süre içinde kişinin iyi halli olup olmadığını değerlendirir.
Dayanak mevzuat
- 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 4, 9, 10, 12, 13/A
- Adli Sicil Yönetmeliği
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.