Hangi mal rejimi uygulanır?
Eşler noterde başka bir mal rejimi sözleşmesi yapmamışsa, yasal mal rejimi uygulanır. Türkiye'de yasal mal rejimi 1 Ocak 2002'de değişmiştir:
| Dönem | Mal rejimi | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 Ocak 2002 öncesi | Mal ayrılığı | Her eşin malı kendisinindir; diğer eş katkısını ispat ederse katkı payı alacağı isteyebilir. |
| 1 Ocak 2002 ve sonrası | Edinilmiş mallara katılma | Evlilik içinde edinilen malların artık değeri kural olarak yarı yarıya paylaşılır. |
2002'den önce evlenen eşlerin malları için iki dönem ayrı ayrı değerlendirilir. Bu nedenle bir taşınmazın hangi tarihte ve hangi parayla alındığı, paylaşımın sonucunu doğrudan etkiler.
Edinilmiş mallar ve kişisel mallar
Edinilmiş mallar (TMK m. 219), eşlerin evlilik süresince karşılığını vererek edindiği mallardır: Çalışma karşılığı kazançlar ve bunlarla alınan ev, araç, birikim; sosyal güvenlik ödemeleri; kişisel malların gelirleri (örneğin evlilikten önce alınan bir evin kira geliri).
Kişisel mallar (TMK m. 220) paylaşıma girmez:
- Eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşyalar
- Evlilikten önce sahip olunan mallar
- Evlilik içinde miras veya bağış yoluyla gelen mallar
- Manevi tazminat alacakları
- Kişisel malların yerine geçen değerler (örneğin miras kalan evin satışıyla alınan yeni ev)
Bir malın edinilmiş mal olduğu karine olarak kabul edilir; kişisel mal olduğunu iddia eden eş bunu ispatlamalıdır (TMK m. 222).
Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallarla ilgili borçlar düşülür ve artık değer bulunur. Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısını katılma alacağı olarak ister (TMK m. 231, 236). İki eşin alacakları birbirinden mahsup edilir.
Bir eşin kişisel malı ile diğer eşin edinilmiş malı birlikte kullanılarak bir mal alınmışsa, örneğin ev kocanın evlilik öncesi birikimi ve kadının maaşıyla ortak ödenmişse, katkı oranında değer artış payı da hesaplanır (TMK m. 227).
Değerler, tasfiye anındaki (uygulamada karar tarihine en yakın) sürüm değerine göre bilirkişi tarafından belirlenir. Mal rejiminin sona erdiği tarih ise boşanma davasının açıldığı tarihtir (TMK m. 225/2); bu tarihten sonra edinilen mallar paylaşıma girmez.
Kredili ev, tapu ve aile konutu
Uygulamada en sık uyuşmazlık evle ilgilidir:
- Tapu tek eş adına: Ev evlilik içinde çalışarak alınmışsa, tapuda kimin adına olduğu sonucu değiştirmez; diğer eş katılma alacağı isteyebilir.
- Kredili ev: Evlilik içinde ödenen kredi taksitleri edinilmiş mal sayılır. Evlilikten önce ödenen peşinat ve taksitler ise kişisel mal olarak hesaptan düşülür. Dava tarihinden sonra ödenen taksitler paylaşıma girmez.
- Aile konutu: Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu satamaz veya kiraya veremez (TMK m. 194). Tapuya aile konutu şerhi konulması istenebilir.
Dava sürerken malların satılmasını önlemek için tapuya ve araç kaydına ihtiyati tedbir konulmasını istemek önemlidir.
Mal paylaşımı davası nasıl açılır?
Mal rejiminin tasfiyesi davası aile mahkemesinde görülür. Boşanma davasıyla birlikte açılabilir; ancak mahkeme genellikle boşanmanın kesinleşmesini bekler. Bu nedenle çoğu zaman boşanmadan sonra ayrıca açılır.
- Süre: Yargıtay uygulamasına göre katılma alacağı ve değer artış payı davaları, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
- Harç: Dava değerine göre nispi harç ödenir; değer belirlenemiyorsa dava belirli bir değerle açılıp bilirkişi raporundan sonra talep artırılabilir.
- Deliller: Tapu ve araç kayıtları, banka hesap dökümleri, kredi sözleşmeleri, maaş bordroları ve tanıklar.
Boşanma sürecinin diğer adımları için çekişmeli boşanma ve anlaşmalı boşanma rehberlerimize bakabilirsiniz.
Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı
Anlaşmalı boşanmada eşler mal paylaşımını protokolde düzenleyebilir. Protokolde "tarafların birbirinden mal rejiminden kaynaklanan herhangi bir talebi kalmamıştır" gibi bir ifade varsa, sonradan katılma alacağı davası açmak kural olarak mümkün olmaz. Bu nedenle protokol imzalanmadan önce mal varlığı listelenmeli ve paylaşımın sonuçları değerlendirilmelidir.
Protokolde tapu devri kararlaştırılmışsa, mahkeme kararı kesinleştikten sonra tapuda tescil yapılabilir.
Sık sorulan sorular
Çalışmayan eş de mal paylaşımından pay alır mı?
Evet. Edinilmiş mallara katılma rejiminde, ev işleri ve çocuk bakımıyla evliliğe katkı sağlayan eş de diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısını isteyebilir.
Babamdan miras kalan ev paylaşılır mı?
Hayır. Miras yoluyla gelen mallar kişisel maldır ve paylaşıma girmez. Ancak bu evin evlilik içinde elde edilen kira gelirleri edinilmiş mal sayılır.
Mal paylaşımı davası ne kadar sürer?
Süre, malların sayısına ve bilirkişi incelemesine göre değişir. Birden fazla taşınmaz ve şirket payı bulunan dosyalar daha uzun sürer.
Altınlar kime kalır?
Düğünde kadına takılan ziynet eşyası, Yargıtay uygulamasına göre kural olarak kadının kişisel malıdır. Erkeğe ait olduğu belirgin olan takılar ise erkeğe aittir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 194, 202, 205, 218–241
- 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m. 10
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.