Çekişmeli boşanma ne zaman gerekir?
Boşanma iki yoldan olur. Eşler en az bir yıllık evlilikten sonra boşanmanın tüm sonuçlarında anlaşırsa anlaşmalı boşanma yoluna gidilir ve dava çoğu zaman tek duruşmada biter. Bunun dışındaki her durumda, yani eşlerden biri boşanmak istemiyorsa ya da velayet, nafaka, tazminat veya eşyalar konusunda uzlaşma yoksa dava çekişmeli olarak görülür.
Çekişmeli dava açıldıktan sonra taraflar anlaşırsa, evlilik bir yılı doldurmuşsa dava anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir. Bu, dosyayı aylarca kısaltabilir; bu nedenle dava sürerken bile uzlaşma kapısını kapatmamak çoğu zaman taraflara fayda sağlar.
Boşanma sebepleri nelerdir?
Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini özel ve genel sebepler olarak ayırır:
| Sebep | Dayanak | Süre |
|---|---|---|
| Zina | TMK m. 161 | Öğrenmeden itibaren 6 ay, her halde 5 yıl. Affeden eşin dava hakkı yoktur. |
| Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış | TMK m. 162 | Öğrenmeden itibaren 6 ay, her halde 5 yıl |
| Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme | TMK m. 163 | Süre yok; ortak hayatın çekilmez hale gelmesi gerekir |
| Terk | TMK m. 164 | En az 6 ay ayrılık ve sonuçsuz kalan ihtar |
| Akıl hastalığı | TMK m. 165 | Resmî sağlık kurulu raporu gerekir |
| Evlilik birliğinin temelinden sarsılması | TMK m. 166 | Süre yok |
Uygulamada davaların büyük çoğunluğu genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması (şiddetli geçimsizlik) nedeniyle açılır. Özel bir sebep de varsa, iki sebebe birlikte dayanmak mümkündür.
Dava nerede ve nasıl açılır?
Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerde açılabilir (TMK m. 168).
Dava dilekçesinde boşanma sebebi, olaylar ve deliller ile birlikte talepler açıkça yazılmalıdır:
- Velayet ve çocukla kişisel ilişki düzenlemesi
- Dava süresince tedbir nafakası
- Yoksulluk ve iştirak nafakası
- Maddi ve manevi tazminat
- Gerekirse aile konutu şerhi ve ihtiyati tedbirler
Mal paylaşımı (mal rejiminin tasfiyesi) ayrı bir davadır; boşanma davasıyla birlikte açılabilir ancak genellikle boşanmanın kesinleşmesi beklenerek ayrıca görülür.
Dava hangi aşamalardan geçer?
Çekişmeli boşanma davası yazılı yargılama usulüne tabidir:
- Dilekçeler aşaması: Dava dilekçesi, cevap (tebliğden itibaren iki hafta), cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri.
- Ön inceleme: Hâkim uyuşmazlık konularını belirler, tarafları sulhe teşvik eder, tedbir taleplerini değerlendirir.
- Tahkikat: Tanıklar dinlenir, belgeler toplanır, çocuk varsa sosyal inceleme raporu alınır.
- Sözlü yargılama ve karar.
- Kanun yolu: Karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf, istinaf kararına karşı iki hafta içinde temyiz yoluna gidilebilir.
Sürenin ne kadar olacağı mahkemenin iş yüküne, tanık sayısına ve kanun yollarına başvurulup başvurulmamasına göre değişir. Boşanma hükmü kesinleşmeden taraflar resmî olarak evli sayılır.
Hangi deliller kullanılabilir?
Boşanma davalarında en sık başvurulan delil tanıktır. Tanığın olayları bizzat görmüş veya yaşamış olması, duyduklarını aktaran tanıktan daha güçlüdür. Bunun yanında mesaj ve e-posta yazışmaları, sosyal medya paylaşımları, sağlık raporları, kolluk kayıtları ve banka hareketleri delil olabilir.
Delillerin hukuka uygun yollarla elde edilmiş olması gerekir. Eşin telefonuna veya hesaplarına izinsiz erişmek, gizli kamera ya da dinleme cihazı yerleştirmek, delilin dikkate alınmamasına ve ayrıca ceza sorumluluğuna yol açabilir. Hangi delilin nasıl sunulacağını dava açmadan önce bir avukatla değerlendirmek önemlidir.
Kusur, tazminat ve nafaka ilişkisi
Boşanmada kusur, boşanmanın kendisinden çok sonuçlarını etkiler:
- Maddi ve manevi tazminat (TMK m. 174): Kusursuz veya daha az kusurlu eş, boşanma yüzünden zarar gören menfaatleri ve kişilik hakkına saldırı nedeniyle tazminat isteyebilir.
- Yoksulluk nafakası (TMK m. 175): Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe bağlanır. Ayrıntılar için nafaka rehberimize bakabilirsiniz.
- Velayet: Kusurdan bağımsız olarak çocuğun üstün yararına göre belirlenir; bkz. velayet davası.
Boşanma davasında istenmeyen nafaka ve tazminat talepleri, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla istenebilir (TMK m. 178).
Sık sorulan sorular
Çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?
Süre mahkemenin iş yüküne, tanık sayısına ve kanun yollarına gidilip gidilmemesine göre değişir. Taraflar dava sürerken anlaşırsa ve evlilik bir yılı doldurmuşsa dava anlaşmalı boşanmaya dönüştürülerek kısaltılabilir.
Eşim boşanmak istemiyorsa boşanabilir miyim?
Evet. Boşanma sebeplerinden biri ispatlanırsa mahkeme, karşı tarafın rızası olmadan da boşanmaya karar verebilir. Ayrıca reddedilen bir boşanma davasının kesinleşmesinden itibaren üç yıl ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin talebiyle boşanmaya karar verilir (TMK m. 166/4).
Dava sürerken evden ayrılmak terk sayılır mı?
Boşanma davası açıldıktan sonra eşlerin ayrı yaşama hakkı vardır (TMK m. 197). Dava açılmadan önce ayrılmak ise koşullarına göre değerlendirilir; bu nedenle evden ayrılmadan önce hukuki destek almak yararlıdır.
Avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır, boşanma davası avukatsız da açılabilir. Ancak dilekçede ileri sürülmeyen olaylar ve gösterilmeyen deliller sonradan kural olarak eklenemez; bu nedenle dava stratejisinin baştan doğru kurulması önemlidir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 161–168, 174–178, 197
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 119, 127, 345, 361
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.