Dava şartı arabuluculuk nedir?
Arabuluculuk, tarafların tarafsız ve eğitimli bir arabulucunun yardımıyla uyuşmazlığı mahkemeye gitmeden çözmeye çalıştığı bir yöntemdir. Kanunun öngördüğü bazı uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmuş olmak dava şartıdır: Davacı, arabuluculuk faaliyetinin anlaşmazlıkla sonuçlandığını gösteren son tutanağı dava dilekçesine eklemek zorundadır.
Tutanak eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde sunulmazsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava doğrudan usulden reddedilir (HUAK m. 18/A).
Hangi uyuşmazlıklarda zorunlu?
| Uyuşmazlık | Dayanak | Süre |
|---|---|---|
| İşçi ve işveren alacakları, tazminatlar ve işe iade (iş kazası ve meslek hastalığı tazminatları hariç) | 7036 s. K. m. 3 | 3 hafta + 1 hafta |
| Ticari davalarda para alacağı ve tazminat; itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları | TTK m. 5/A | 6 hafta + 2 hafta |
| Tüketici mahkemesinin görevine giren uyuşmazlıklar | 6502 s. K. m. 73/A | 3 hafta + 1 hafta |
| Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (icra yoluyla tahliye hariç) | HUAK m. 18/B | 3 hafta + 1 hafta |
| Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi | HUAK m. 18/B | 3 hafta + 1 hafta |
| Kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları | HUAK m. 18/B | 3 hafta + 1 hafta |
Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıkları, 7445 sayılı Kanunla 1 Eylül 2023'ten itibaren zorunlu arabuluculuk kapsamına alınmıştır. Kira uyuşmazlıkları için bkz. kira tespit davası ve kiracı tahliyesi.
Başvuru nasıl yapılır?
Başvuru, karşı tarafın veya taraflardan birinin yerleşim yerindeki ya da uyuşmazlığa göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki adliye arabuluculuk bürosuna yapılır. Avukatlar başvuruyu UYAP üzerinden de yapabilir. Arabulucu, büro tarafından listeden atanır; taraflar başka bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o arabulucu da görevlendirilebilir.
Başvuruda tarafların iletişim bilgileri ve uyuşmazlığın konusu kısaca belirtilir. Arabulucu tarafları telefonla veya yazılı olarak toplantıya davet eder; toplantılar yüz yüze veya video konferansla yapılabilir.
İlk toplantıya katılmamanın sonucu
Taraflardan biri geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya katılmazsa, arabuluculuk sona erer ve bu durum tutanağa yazılır. Toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez (HUAK m. 18/A).
Bu nedenle davet edildiğiniz arabuluculuk görüşmesine, uzlaşma niyetiniz olmasa bile katılmanız veya avukatınız aracılığıyla temsil edilmeniz önemlidir.
Ücret ve anlaşma belgesi
Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa, iki saati aşmayan görüşmelerin arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir ve sonradan yargılama giderine eklenir. Anlaşma sağlanırsa ücret, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre kural olarak taraflarca eşit ödenir.
Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhine gerek olmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Yani karşı taraf anlaşmaya uymazsa, yeniden dava açmadan doğrudan icra takibi başlatılabilir. Anlaşılan konular hakkında sonradan dava açılamaz.
Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler
Arabulucuya başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Ancak bu kural, dava açma süresinin arabuluculuk süreci için askıya alınması anlamına gelir; süre bittikten sonra yapılan başvuru, kaçırılmış bir süreyi geri getirmez.
Örneğin işe iade davasında, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalı, anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Bu tür kısa sürelerin olduğu uyuşmazlıklarda arabuluculuk başvurusunu geciktirmemek gerekir. Alternatif çözüm yolları için arabuluculuk ve tahkim sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Arabulucuya avukatsız başvurulabilir mi?
Evet. Taraflar arabuluculuk bürosuna bizzat başvurabilir ve görüşmelere kendileri katılabilir. Ancak anlaşma belgesinin doğrudan ilam niteliği kazanması için tarafların avukatlarının da belgeyi imzalaması gerekir; avukatsız anlaşmalarda icra edilebilirlik şerhi için mahkemeye başvurulur.
Arabuluculukta anlaşmak zorunda mıyım?
Hayır. Zorunlu olan başvurmak ve ilk toplantıya katılmaktır. Taraflar anlaşma yapmak zorunda değildir; anlaşamazlarsa dava yolu açıktır.
İcra takibinden önce arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. Arabuluculuk dava şartıdır, takip şartı değildir. Ancak borçlunun takibe itirazı üzerine açılacak itirazın iptali davası ticari bir uyuşmazlıksa, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmalıdır.
Arabuluculuk ne kadar sürer?
Kanuni süreler iş, tüketici ve kira uyuşmazlıklarında üç hafta (bir hafta uzatılabilir), ticari uyuşmazlıklarda altı haftadır (iki hafta uzatılabilir). Pek çok dosya ilk bir iki toplantıda sonuçlanır.
Dayanak mevzuat
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18, 18/A, 18/B
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A
- 7445 sayılı Kanun (1 Eylül 2023)
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki görüş niteliğinde değildir. Mevzuat ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukattan görüş alın.